Η Τριλογία που Έφερε την Ποίηση στα Χείλη Όλων

Υπάρχουν στιγμές στην ιστορία της ελληνικής μουσικής που η τέχνη καταφέρνει να γεφυρώσει το «υψηλό» με το καθημερινό, το λόγιο με το λαϊκό αίσθημα. Μια (ή μάλλον τρεις) τέτοια στιγμή ήταν η δημιουργία των τριών Ανθολογιών του Γιάννη Σπανού, ενός εγχειρήματος που ξεκίνησε το 1967 και ολοκληρώθηκε το 1975, σφραγίζοντας ανεξίτηλα το Νέο Κύμα και το ελαφρύ ελληνικό τραγούδι.

Η Αρχή: Ανθολογία (1967)

Όλα ξεκίνησαν από τη Lyra, όταν ο Γιάννης Σπανός επέστρεψε από το Παρίσι της δεκαετίας του '60. Εκεί, έχοντας ήδη δουλέψει στην γαλλική σκηνή και συνεργαστεί με  προσωπικότητες όπως η Juliette Gréco —αλλά και η Brigitte Bardot, για την οποία έγραψε τραγούδια όπως το "Sidonie" (για την ταινία του Luis Malle "Η ιδιωτική μου ζωή" σε στίχους του Γάλλου ποιητή Charles Cros), ντύνοντας μουσικά την παγκόσμια λάμψη της με τη δική του μελαγχολική ευγένεια—  έφερε μαζί του μια νέα προσέγγιση: τη μουσική που υπηρετεί τον στίχο με απλότητα και ευγένεια. Αποφάσισε να μελοποιήσει στο ύφος του Νέου Κύματος, 12 ποιήματα δημιουργών γνωστών και λιγότερο γνωστών στο πλατύ κοινό: Παλαμά, Μυρτιώτισσας, Βιζυηνού, Παπαντωνίου, Λαπαθιώτη, Ρώτα,  Δάφνη, Τσουκαλά, Χατζόπουλου, Σκίπη και Χατζηπαναγιώτου.
 Η πρώτη «Ανθολογία» ήταν μια σπουδαία δουλειά, γιατί θεμελίωσε μια νέα αισθητική. Ο Σπανός απέδειξε ότι ο ποιητικός λόγος μπορεί να έρθει κοντά στον μέσο ακροατή, στον μέσο άνθρωπο, χωρίς να χρειάζεται απαραίτητα «βαριά» ενορχήστρωση για να συγκινήσει, αλλά αρκεί μια καθαρή μελωδία και μια ωραία ερμηνεία.

Σ’αυτή την πρώτη Ανθολογία, τραγουδούσαν οι: Καίτη Χωματά, Πόπη Αστεριάδη, Μιχάλης Βιολάρης, Γιώργος Ζωγράφος και Γιάννης Πουλόπουλος! Φοβερό ε; Πέντε τραγουδιστές – διαμάντια , μαζί σε ένα άλμπουμ. Απίστευτα πράγματα για την σημερινή εποχή. Τα πο γνωστά τραγούδια του δίσκου ήταν «Το Χριστινάκι», «Ήρθες εψές», «Παιδί μου ώρα σου καλή», «Άσπρα καράβια».

Η Καθιέρωση: Η Β’ Ανθολογία (1968)

Μόλις έναν χρόνο μετά, το 1968, ο Γιάννης Σπανός είχε έτοιμη την  Β' Ανθολογία για να μας  επιβεβαιώσει την σοβαρότητα του εγχειρήματός του και την υψηλή ποιότητα της κάθε του δουλειάς. Με στίχους των Ναπολέοντα Λαπαθιώτη, Μυρτιώτισσας, Βασίλη Ρώτα, Γεωργίου Ζαλοκώστα, Κώστα Καρυωτάκη, Γεώργιου Αθάνα, Τέλου Άγρα, Αργύρη Εφταλιώτη, Γεωργίου Βιζυηνού, Κωστή Παλαμά, ο συνθέτης συνέχισε το όραμά του. Όπως ο ίδιος είχε αναφέρει, στόχος του δεν ήταν να απευθυνθεί σε μια κλειστή ελίτ διανοουμένων. Ήθελε να φέρει τον λόγο των ποιητών κοντά σε όλους μας, μέσα από μελωδίες που θα μπορούσαμε να σιγοψιθυρίζουμε στο δρόμο ή στις μπουάτ. Και πράγματι, το κατάφερε, κάνοντας την ποίηση κτήμα της νεολαίας της εποχής. Ερμηνευτές εδώ ήταν και πάλι οι Βιολάρης, Αστεριάδη, Πουλόπουλος, Χωματά και επί πλέον η Αρλέτα και η Αλέκα Μαβίλη. Από τον δίσκο ξεχώρισαν τα τραγούδια «Τίποτ’άλλο», «Ο Γιάννης κι η Μαριώ», «Ο παλιός μας έρωτας».

Η Κορύφωση: Η Τρίτη Ανθολογία (1975)

Μετά από 7 χρόνια, το 1975 ο Γιάννης Σπανός κυκλοφορέι την «Τρίτη Ανθολογία», ίσως την πιο ώριμη και -για πολλούς- την αρτιότερη στιγμή του συνθέτη. Το ύφος του δίσκου είναι πολύ διαφορετικό από τις δύο προηγούμενες ανθολογίες. Το Νέο Κύμα δεν υπάρχει πια, οι μελωδίες είναι πιο ώριμες, πιο σοβαρές, δεν έχουν το συχνά ανάλαφρο ύφος των προηγούμενων. Αλλά και οι ποιητές που επιλέγει (Καββαδίας, Σαχτούρης, Βάρναλης, Σκαρίμπας, Κουλούρης, Καρύδης, Λυγίζος, Σιμόπουλος, Δούκαρης, Λεονταρής, Λαμπράκη, Ιακωβίδη) είναι δημιουργοί που πειραματίζονται με τον υπερρεαλισμό και την υπαρξιακή φιλοσοφία. Σε αυτόν τον δίσκο, ο Σπανός συνεργάζεται με δύο σπουδαίες φωνές, την Αρλέτα και τον (πρωτοεμφανιζόμενο στη δισκογραφία) Κώστα Καράλη. Όλα τα κομμάτια εξαιρετικά, δύσκολα ξεχωρίζεις κάποιο. Περισσότερο τότε ακούστηκαν τα: Σπασμένο καράβι, Είναι ν’απορείς, Η ομίχλη μπαίνει από παντού στο σπίτι, Το λέει και το τραγούδι, Ιδανικός κι ανάξιος εραστής.

Οι τρεις Ανθολογίες του Γιάννη Σπανού δεν συγκαταλέγονται στις μεγάλες εμπορικές επιτυχίες του συνθέτη, αλλά αυτό προφανώς ήταν συνειδητή επιλογή του. Στόχος του ήταν να αναδείξει το έργο του πάνω στη μελοποιημένη ποίηση, να φτιάξει αξιόλογα μεν, προσιτά στον κόσμο δε, τραγούδια και όχι να κάνει σουξέ. Πρόκειται για δημιουργίες που διακρίνονται για τη μελωδικότητά τους, τις εκφραστικές ερμηνείες και φυσικά, το στιχουργικό τους βάθος.

Οι τρεις Ανθολογίες του Γιάννη Σπανού είναι υπόδειγμα καλαισθησίας και αποδεικνύουν ότι η ομορφιά μπορεί να  βρίσκεται και στην απλότητα.

Σημ. Και τους τρεις δίσκους, μπορέιτε να τους ακούσετε σε YouTube και Spotify ολόκληρους ή τα τραγούδια μεμονωμένα.

Κείμενο: Marlykon