Μια ανάλυση -  Άγιος Ανδρόνικος Γιαλούσας, Κύπρος

Μια ανάλυση - Άγιος Ανδρόνικος Γιαλούσας, Κύπρος

Απομακρυνόμενοι από τον πανέμορφο και μυστηριώδη Πενταδάκτυλο, τα μάτια μας πέφτουνε επάνω σε ένα άλλο χωριό, το οποίο βρίσκεται σε μια περιοχή όπου μόνο δέος μπορεί να γεμίσει κάποιον που πατάει το πόδι του εκεί.

 «Σε αυτή τη γη των Αχαιών, που ακόμη κάποιοι ελπίζουν»  

Σε αυτά τα χώματα της περήφανης Γιαλούσας, αυτό το χωριό ακούει στο όνομα Άγιος Ανδρόνικος. Άλλοτε Καρπασίας, άλλοτε Κανακαρίας, και άλλοτε Γιαλούσας – Ανάλογα με την καταγωγή του ομιλητή -.  

Από φυσική άποψη, δεν μπορεί κανείς να αγνοήσει πως αυτό το χωριό είναι πλουτισμένο με τις χάρες του βουνού και της θαλάσσης.  

Βόρεια του, η παρθένα θάλασσα της Καρπασίας, με το αθάνατο ρυάκι του χωριού και τις πηγές του, δίνουν μια απαλή απόχρωση μπλε στην όψη του, ενώ Δυτικά, τα δάση της Αετόπετρας και της Σιερομύλιας πρασινίζουν το τοπίο, παρέα με τα δάση Περιστέρια, Κοπριστά και Καβάλλης, που το περιτριγυρίζουν από τις υπόλοιπες μεριές.  

Ανάμεσα στα δάση και στο πλάι του ρυακιού, έξι νερόμυλοι ήτανε χτισμένοι κατά μήκος του ποταμού με την ονομασία Ποταμός στους Μύλους, ενώ εκείνα τα νερά φροντίζανε τις μουριές και τα δάση, και τα δεύτερα εκείνα.  

Τα υπέροχα αυτά δάση, παρέα με τις ατελείωτες συστάδες μουριών, ή αλλιώς συκαμινιών όπως λέμε στα Κυπριακά, παρείχαν το τέλειο σπίτι για τις χιλιάδες των μεταξοσκωλήκων, οι οποίοι χρησιμοποιούνταν για την παραγωγή άριστης ποιότητας μεταξιού, για το οποίο και το χωριό φημίζεται μέχρι και σήμερα.  

Ακόμη και η πανέμορφη θάλασσα, φάνηκε να είναι το ιδανικό καταφύγιο, όχι για μεταξοσκώληκες, αλλά για τους λεγόμενους «Μαλτέζους κουρσάρους», ή αλλιώς, τους Ιππότες του Τάγματος των Ιωαννιτών, οι οποίοι μετά την εκδίωξη τους από την Κύπρο και τη Ρόδο, κάνανε επιδρομές στις τριγύρω περιοχές της Μεσογείου (Οι πηγές συγκεκριμένα αναφέρονται στην περίοδο του 18ου αιώνα).  

Ωστόσο, αν και η θάλασσα ήταν καταφύγιο για κουρσάρους, και τα δάση για μεταξοσκώληκες, αυτό δεν σημαίνει πως μόνο αυτά κατάφερε να παρέχει αυτό το "πράσινο χωριό" όπως το ονομάζανε τότε, αλλά και σήμερα οι Τουρκοκύπριοι αυτού του μικτού Ελληνοτουρκικού χωριού.  

Ανάμεσα στα δάση, στο ρυάκι, στις πλαγιές και στα οροπέδια, διάφορες εκκλησιές βρήκανε μια αγκαλιά να τα φροντίσει στο πέρασμα των αιώνων.  

Τα ξωκλήσια της Αγίας Μαρίνας και της Παναγιάς του Αγγαρκού στέκουνε ακίνητα στον χρόνο, ενώ η παλαιά εκκλησία του χωριού, ο Άγιος Ανδρόνικος, στέκει πλέον σαν Τουρκικό σχολείο.  

"Κυπρίων γη αέναη, Καρπασία"- Ποιητική συλλογή του Στέλιου Νικολάου

Ένα από τα πιο όμορφα μνημεία της Χριστιανοσύνης, βρήκε επίσης το σπίτι του σε αυτό το χωριό, στη μορφή ενός σπηλαίου. Στο σπήλαιο της Αγίας Φωτεινής, ή όπως την ονομάζουμε στην Κύπρο, της Αγίας Φωτούς.  

Η Αγία Φωτεινή ήταν μια Κύπρια Αγία που τιμάται στην Καρπασία, και της οποίας η μνήμη εορτάζεται στις 2 του Αυγούστου. Σημειωτέον πως πριν από την Τουρκική εισβολή, προς τιμήν της γινόταν ένα μεγάλο πανηγύρι στο χωριό, ωστόσο η εκκλησία της Αγίας εκεί, μένει μέχρι σήμερα σιωπηλή.  

Αν και σχετικές πληροφορίες για τη ζωή της παραμένουν γενικώς άγνωστες, το σίγουρο είναι πως το αγίασμα στον τάφο της, έχει θεραπευτικές ιδιότητες, καθώς θεραπεύει κάθε αρρώστια για τα μάτια. 

Ίσως η Θεία Χάρη της να καταφέρει να ανοίξει τα μάτια όλων κάποτε, και να δουν την αλήθεια που πρέπει.  

Η αγία Φωτεινή (Φωτού)-Photo @https://www.eulogia.gr/2017/08/blog-post_2.html

Όμως, ποια είναι η αλήθεια για αυτό το χωριό; Πως έφτασε εδώ που είναι σήμερα; Σκλαβωμένο και χαμένο;  

Καταρχάς πρέπει να αναφερθεί πως τα αρχαία που βρεθήκανε στο χωριό, μαρτυρούν την ύπαρξη του από τα αρχαία χρόνια, ενώ αργότερα, κατά την περίοδο της Φραγκοκρατίας, η διοίκηση του πέρασε στα χέρια της Βασίλισσας Ελένης Παλαιολόγου, και μετέπειτα στην κόρη της Καρλότα.  

Μετά την κατάκτηση της Κύπρου από τους Οθωμανούς, μια μεγάλη μερίδα του πληθυσμού του χωριού άλλαξε θρησκεία, και προτίμησε τον Μουσουλμανισμό. Και παρά τον διαχωρισμό της Χριστιανικής, από αυτή της Μουσουλμανικής κοινότητας, οι Μουσουλμάνοι Κύπριοι αγνοούσαν πλήρως την Τουρκική γλώσσα, αλλά και διάφορα έθιμα των Μουσουλμάνων. 

Αυτοί οι Μουσουλμάνοι, είχαν, και έχουν μέχρι και σήμερα μια συγκεκριμένη ονομασία, η οποία εκφράζει χίλια συναισθήματα, και έχει μια πονεμένη ιστορία.  

Λινοβάμβακοι.  

Άνθρωποι στην ουσία, που για τον ένα λόγο ή τον άλλο, αλλάξανε πίστη κατά τη διάρκεια της Οθωμανοκρατίας, όμως κρατήσανε τα ήθη και έθιμα του αρχέγονου Κύπριου. Μέχρι και σήμερα δεν είναι παράξενο να δει κανείς Τουρκοκύπριο να θυμιατίζει, ή ακόμη και άτομα της παλαιότερης γενεάς (ιδιαίτερα) να επικαλούνται τη χάρη της Παναγίας, και να μιλάνε Ελληνικά.  

Ωστόσο, η κάθε περίπτωση Λινοβάμβακα, έχει τη δική της ξεχωριστή ιστορία. Και αυτό θα συζητηθεί όπου αρμόζει.  

Ίσως το ανωτέρω να ήταν και ο λόγος που αρκετοί κάτοικοι του χωριού νιώθανε αρκετή ασφάλεια να μείνουνε πίσω εγκλωβισμένοι μετά την εισβολή, και να συνεχίσουν ακόμη και τη λειτουργία του δημοτικού τους, μέχρι το 1977.  

Ωστόσο, σταδιακά μέχρι το 1983, ακόμη και αυτοί εκδιώχθηκαν σχεδόν πλήρως, και τις θέσεις τους πήραν αρκετοί έποικοι που έφερε η Τουρκία από τη Μικρά Ασία.  

Μέσα σε αυτή τη θλίψη όμως και την ομορφιά, υπάρχει και ένα ιστορικό στοιχείο που θα βρει όλους τους αναγνώστες έκπληκτους.  

Μέχρι σήμερα, και έπειτα από προσωπική εμπειρία του συγγραφέα, είναι αδύνατο για κάποιον Κύπριο να ανακαλύψει τις ρίζες του από επίσημα αρχεία του κράτους, πριν το 1843.  

Μεταξύ 1570 και 1843, οι μόνοι εκλεκτοί, είναι αυτοί που είχανε οικογενειακές σχέσεις με την εκκλησία εξ αίματος, αυτοί που βρήκαν κάποιο αρχείο ή βιβλίο στο εξωτερικό ή ακόμη και στην Κύπρο, ή γενικά όσοι κάνουν δική τους ξεχωριστή έρευνα και φανούν τυχεροί.  

Από το ποίημα του Σ. Νικολάου (Νισολομού) ";Άγιος Ανδρόνικος Κανακαρίας¨"

Παρόλα αυτά, υπάρχει και μια μυστήρια πτυχή σε αυτό το θέμα, που αρκετοί Ελληνοκύπριοι αντιμετωπίζουν με άγνοια.  

Κατά την περίοδο των εξισλαμισμών, εάν κάποιος ήταν Έλληνας, τον αφήνανε να ζήσει, ή τον αναγκάζανε μετά από καιρό να εξισλαμιστεί. Φυσικά υπάρχουν και αυτοί που αλλάξανε πίστη για να γλιτώσουνε την υψηλή φορολογία, όμως αυτό είναι ένα τεράστιο θέμα του Λινοβαμβακισμού που αξίζει βιβλίο από μόνο του (Βλ. «Η καταγωγή των Τουρκοκυπρίων και το φαινόμενο του Λινοβαμβακισμού (Κρυπτοχριστιανισμού) στην Κύπρο»).  

Παρόμοια τύχη είχαν και οι περισσότερες άλλες κοινωνικο-θρησκετικές ομάδες της Κύπρου, με εξαίρεση τους ευγενείς και τους Λατίνους, στους οποίους οι Οθωμανοί όντως δεν χαρίζανε, όπως λέμε στην καθομιλουμένη.  

Εκτός του ότι υπήρχαν τόσο Κύπριοι όσο και ξένοι ευγενείς, και αξίζει να συζητηθεί αυτό από μόνο του, υπήρχαν και οικογένειες που ανήκαν στην ευρύτερη βασιλική οικογένεια. Και, με εξαίρεση τον Λινοβαμβακισμό, αρκετοί από αυτούς πιθανότατα να αλλάξανε όνομα σε ένα απλό Ελληνικό, έτσι ώστε να περνάνε απαρατήρητοι. Φαινόμενο που παρατηρήθηκε αρκετά (Όπως από τον Φίλιππο Παλαιολόγο, τον ανιψιό της Éstienne de Lusignan), όμως η ανύπαρκτη έρευνα στο θέμα το κάνει να μένει στο περιθώριο. 

Πως συνδέονται όλα αυτά με το χωριό, πέρα των Λινοβαμβάκων του;  

Μια οικογένεια που κατάγεται από τον Άγιο Ανδρόνικο, έχει το επίθετο Μανιέρα (Mainerio), και είναι μια από αυτές τις ευγενείς οικογένειες των Λατίνων που εξισλαμίσθηκαν τότε τον 16ο αιώνα. Ο πρώτος υπουργός υγείας του νεοσύστατου Κυπριακού κράτους το 1960 ήταν ο Niyazi Manyera, και ήταν μέλος αυτής της οικογένειας, της οποίας οι απόγονοι υπάρχουν μέχρι σήμερα, πλάι σε άλλες οικογένειες όπως τους Φιλαβερτήδες (Filiberto), οι οποίοι βρίσκονται και σε Χριστιανούς αλλά και σε Μουσουλμάνους Κύπριους.  

Ας ελπίσουμε μόνο πως, μέχρι η ιστορία να αποκαλυφθεί, να υπάρχουνε μάτια για να θεραπεύει η θαυματουργή Αγία του καταπράσινου Άγιου Ανδρόνικου.

Κείμενο: Στέλιος Νικολάου (Νισολομού)

 

Πηγές: 

http://www.polignosi.com/cgibin/hweb?-A=10836&-V=limmata

https://www.youtube.com/watch?v=XjrSDd6UdEM&ab_channel=KimonasMarkoulis

https://www.youtube.com/watch?v=vuwS6j_IBRY&ab_channel=%CE%9C%CE%B1%CF%81%CE%B9%CE%BF%CF%82%CE%A3%CE%B1%CE%B2%CE%B2%CE%B1

https://www.youtube.com/watch?v=X4t4Na9_BAs&t=15s&ab_channel=AlphaNewsLive

http://biodiversitycyprus.blogspot.com/2016/01/saint-fotou-at-village-of-agios.html

http://www.polignosi.com/cgibin/hweb?-A=13587&-V=limmata

 


Εκτύπωση   Email