Το βιβλίο της Αζάρ Ναφίσι «Διαβάζοντας τη Λολίτα στην Τεχεράνη» έγινε δικαίως μπεστ-σέλλερ και ταινία. Το διάβασα στα αγγλικά αλλά υπάρχει και σε ελληνική μετάφραση. Ήταν απ’αυτά τα βιβλία που δεν θέλεις να τελειώσουν. Όχι επειδή είναι ευχάριστα, αλλοίμονο, η αφήγηση της καταπίεσης των γυναικών και όλων των αντιφρονούντων στο Ιράν των αγιατολάχ δεν είχε τίποτα ευχάριστο.

Η συγγραφέας καταγράφει την πραγματικότητα στη χώρα της στα τέλη της δεκαετίας του ’70 όταν η Επανάσταση έχει ξεκινήσει. Η ίδια επιστρέφει από τις ΗΠΑ όπου εργαζόταν στην πατρίδα της για να διδάξει στο Πανεπιστήμιο της Τεχεράνης. Η αφήγηση ολοκληρώνεται το 1997 οπότε και αποφασίζει να γυρίσει στην Αμερική προκειμένου να εργαστεί ξανά εκεί, μην αντέχοντας πλέον να ζει στο Ιράν όπου οι ταπεινώσεις, οι βασανισμοί και οι εκτελέσεις είχαν γίνει καθημερινή υπόθεση.

Όταν την έδιωξαν από το Πανεπιστήμιο της Τεχεράνης όπου δίδασκε αγγλική και αμερικανική λογοτεχνία, η αφηγήτρια αποφάσισε να συγκροτήσει έναν μικρό κύκλο ανάγνωσης βιβλίων και συζήτησης γύρω απ’αυτά, καλώντας στο σπίτι της μια φορά την εβδομάδα μερικές από τις φοιτήτριές της που είχε ξεχωρίσει. Στόχος της δεν ήταν απλώς να προσφέρει σ’αυτά τα κορίτσια την δυνατότητα να εκφράσουν κάπου ελεύθερα την γνώμη τους αλλά και να προσφέρει στον εαυτό της έναν παράλληλο κόσμο που θα την έκανε να ξεχάσει την άσχημη πραγματικότητα.

«Αυτές οι κοπέλες, οι κοπέλες μου, είχαν μια πραγματική ιστορία και συνάμα μια κατασκευασμένη ιστορία. Παρ’όλο που προέρχονταν από πολύ διαφορετικό περιβάλλον η κάθε μια, το καθεστώς που κυβερνούσε είχε προσπαθήσει να ισοπεδώσει τις προσωπικές τους ταυτότητες και ιστορίες. Δεν ήταν ποτέ απαλλαγμένες από τον ορισμό που έδινε γι’αυτές το καθεστώς ως γυναίκες μουσουλμάνες. Όποιες κι αν ήμασταν –και ελάχιστη σημασία είχε σε ποια θρησκεία ανήκαμε, αν επιθυμούσαμε να φοράμε μαντήλα ή όχι, αν ακολουθούσαμε κάποιους θρησκευτικούς κανόνες ή όχι- είχαμε γίνει τμήμα των ονείρων κάποιου άλλου. Ενός αυστηρού αγιατολάχ, ενός αυτοπροσδιοριζόμενου φιλοσόφου-βασιλιά που είχε έρθει να κυβερνήσει τη χώρα. Είχε έρθει εις το όνομα ενός παρελθόντος, ενός παρελθόντος που όπως ισχυριζόταν ο ίδιος, του το είχαν κλέψει. Και τώρα ήθελε να μας δημιουργήσει ξανά κατ’εικόνα αυτού του φευγαλέου παρελθόντος. Ήταν άραγε κάποιου είδους παρηγοριά, και θέλαμε πραγματικά να θυμόμαστε πως ό,τι μας έκανε ήταν ό,τι του επιτρέπαμε να μας κάνει;»

Το βιβλίο χωρίζεται στα εξής τμήματα:

• Λολίτα και άλλα έργα του Ναμπόκωφ
• Great Gatsby του Fitzgerald
• Δύο βιβλία του Henry James
• Περηφάνεια και Προκατάληψη της Jane Austen

Αν έχετε διαβάσει και αγαπήσει αυτούς τους συγγραφείς, θα διαβάσετε και θ’αγαπήσετε και το βιβλίο της Αζάρ Ναφίσι.

Κάθε ένα απ’αυτά τα κεφάλαια είναι σημειώσεις που κράτησε η συγγραφέας από τις συζητήσεις της με τις φοιτήτριες σχετικά με το κάθε βιβλίο. Κάθε ένα απ’αυτά τα κεφάλαια ρίχνει επίσης μια ματιά στην προσωπική ζωή των κοριτσιών, στη σχέση τους με την θρησκεία, με το καθεστώς, καθώς και στην οικογενειακή ζωή της ίδιας της αφηγήτριας μαζί με την δική της στάση απέναντι στην πολιτική επικαιρότητα. Τέλος, κάθε ένα από τα κεφάλαια αντιστοιχεί με ένα κεφάλαιο από την πρόσφατη ταραγμένη ιστορία του Ιράν (π.χ.πόλεμος με το Ιράκ, θάνατος του Χομεϊνί κ.λ.π.)

Κείμενο: Λητώ Σεϊζάνη

www.litoseizani.com