Τι να πρωτοπεί κάποιος για αυτό το μυθιστόρημα-ποταμό που μιλά στις καρδιές των ανθρώπων διαχρονικά; Οι Άθλιοι του Victor Hugo είναι ταυτόχρονα ένα ρεαλιστικό, επικό και ρομαντικό έργο έμπλεο πολιτικών και κοινωνικών μηνυμάτων.

Οι Άθλιοι/ Les Misérables εκδόθηκαν το 1862, ο ίδιος ο συγγραφέας στο προλογικό σημείωμα στην πρώτη έκδοση αναφέρει ότι :

«Όσο τα τρία προβλήματα του αιώνα, η υποβάθμιση του ανθρώπου από το προλεταριάτο, η κατάπτωση της γυναίκας από την πείνα, η ατροφία του παιδιού από τη νύχτα, δεν έχουν επιλυθεί· με άλλα λόγια, και από μια ακόμη ευρύτερη οπτική γωνία, όσο υπάρχει άγνοια και δυστυχία στη γη, βιβλία του είδους αυτού μπορεί να μην είναι άχρηστα».

Η έκφραση «η ατροφία του παιδιού τη νύχτα» αναφέρεται στη σωματική και ηθική υποβάθμιση των παιδιών, που προκαλείται από τη φτώχεια, τα βάσανα, την κακομεταχείριση και την εκμετάλλευσή τους.

Η Τιτίκα σκουπίζοντας- Émile Bayard, Cosette sweeping, 1862, reproduced in Victor Hugo, Les Misérables (London, G. Routledge and Sons), 1887. Rare Books Collection, State Library of Victoria.Date 1886

Οι πανανθρώπινες αξίες του έργου, η συνεχής πάλη του Καλού απέναντι στο Κακό μέσα από την ιστορία επανένταξης στην κοινωνία του πρώην κατάδικου Γιάννη Αγιάννη ξεπερνούν το επίπεδο της καταγραφής μιας ανθρώπινης ιστορίας και αντανακλούν τα στεγανά μιας κοινωνίας που έπρεπε πάση θυσία να σπάσουν.

Ο κατάδικος και η πόρνη. Jean Venjean et Fantine (mère de Cosette)-illustration de Frédéric Lix pour Les Misérables (Maison de Victor Hugo) 1879

Μέσα από την αφήγηση των περιπετειών του Γιάννη Αγιάννη/Jean Vanjean,της αθώας παιδούλας Τιτίκας/Cosette, της τραγικής Φαντίνας, του μοχθηρού Ιαβέρη/Javert, του καιροσκόπου Θερναδιέρου,  του ρομαντικού επαναστάτη Μάριου και του ατρόμητου μικρού Γαβριά/Gavroche, ο Oυγκώ δίνει μια λεπτομερή απεικόνιση της ζωής των μη προνομιούχων, ταπεινών ανθρώπων αλλά και το σκληρό πρόσωπο της εξουσίας στη Γαλλία του πρώτου τετάρτου του 19ου αιώνα.

Ο Γαβριάς μαζεύοντας πολεμοφόδια για το οδόφραγμα. Gavroche-Toile d'Adolphe Léon Willette, vers 1903, Paris, maison de Victor Hugo

Με την καταγραφή των αξιών και των αντιφάσεων που διέπουν την γαλλική κοινωνία, τόσο στην επαρχία όσο και στο αμείλικτο για τους φτωχούς και ανέστιους Παρίσι, ο Victor Hugo προβάλλει με το έργο του την ανάγκη για ελευθερία και κοινωνική δικαιοσύνη όπως και την αδελφοσύνη μεταξύ των ανθρώπων, ενσαρκώνοντας με τον καλύτερο τρόπο τα-απαξιωμένα εκείνη την περίοδο- ιδεώδη της Γαλλικής Επανάστασης του 1789 : Liberté, Égalité, Fraternité.

Το μυθιστόρημα του Ουγκώ Οι Άθλιοι/ Les Misérables από την εποχή της πρώτης του έκδοσης συναντά αδιάλειπτα το ενδιαφέρον του κοινού, είτε σαν ανάγνωσμα καθεαυτό είτε από τις πολλές μεταφορές του στον κινηματογράφο, στο θέατρο, σε τηλεοπτικό σήριαλ  ή σαν μιούζικαλ. Στην Ελλάδα εκδόθηκε για πρώτη φορά το το 1921 σε πεντάτομη έκδοση σε μετάφραση του Μάρκου Αυγέρη, φυσικά έκτοτε έχουν ακολουθήσει πολλές εκδόσεις του έργου.

Αξιοσημείωτη είναι και η διασκευή του σε εικονογραφημένη έκδοση που κυκλοφόρησε στην Ελλάδα το 1951 καιθώς ήταν το πρώτο τεύχος από τα «Κλασσικά Εικονογραφημένα», μια σειρά κόμικ που μύησε χιλιάδες παιδιά και εφήβους στα αριστουργήματα της κλασικής λογοτεχνίας και όχι μόνο.

  Κείμενο: Μαριάννα Καραβασίλη

Σ.Σ 1. Το εξώφυλλο του άρθρου είναι από το πρόγραμμα του μιούζικαλ στο Palace Theatre του Λονδίνου όπου έκανε πρεμιέρα τον Δεκέμβριο του 1985 και παιζόταν έως τον Μάρτιο του 2004. Οι παραστάσεις λόγω της μεγάλης επιτυχίας συνεχίστηκαν και συνεχίζονται ακόμη σε άλλη αίθουσα.

Σ.Σ 2. Οι φωτογραφίες ης Τιτίκας, του Γιάννη Αγιάννη και του Γαβριά είναι από τα wikicommons.