Νύξη σε αδιάλλακτους  νόες : Ο Ζαρατούστρα του Φρ. Νίτσε

Νύξη σε αδιάλλακτους νόες : Ο Ζαρατούστρα του Φρ. Νίτσε

Ο μεγάλος αυτός φιλόσοφος και ποιητής του 19ου αιώνα, ως πηγαίος ριζοσπάστης, κατεδάφισε μονομιάς τα βολικά πιστεύω και τις συμβατότητες που ζώνουν τους ανθρώπους στο ρηχό παρόν, προσφέροντάς τους ζεματιστό, τολμηρό και ακραίο, ένα μέλλον Ευαγγέλιο, φόρο τιμής στη διαχρονική, διεθνή γραμματεία. 

 Δαίμων της αδιαλλαξίας και της βαθιάς σοφίας, της εκπορευόμενης από μια θυμική επιταγή υπέρβασης, ο Friedrich Nietzsche, πολυμεταφρασμένος και πολυερμηνευμένος αρωγός της ιδεολογικής ανύψωσης του κοινού ανθρώπου στο βάθρο της σοφίας, ‘τάδε έφη’ στις συνειδήσεις πολλών σπουδαίων δημιουργών και τολμηρών αναγνωστών. Κι όταν φέρνουμε στο νου τον μυσταγωγό Ζαρατούστρα, τον μεγάλο καταλύτη των ανθρώπινων επιτευγμάτων και ορίων, ερχόμαστε συνάμα και σε μια μεγάλη ιδεολογική αντιπαράθεση με τον ίδιο μας, τον εσώτερο εαυτό: τα ανθρώπινα και τα γεγραμμένα Ευαγγέλια καταπίπτουν σε κάτι υποδεέστερο, συνάμα και άξιο διερωτήσεως.

Ο μεγάλος αυτός ποιητής του 19ου αιώνα, ως πηγαίος ριζοσπάστης, κατεδάφισε μονομιάς τα βολικά πιστεύω και τις συμβατότητες που ζώνουν τους ανθρώπους στο ρηχό παρόν, προσφέροντάς τους ζεματιστό ένα μέλλον Ευαγγέλιο. Αυτό δεν είναι άλλο παρά το φραγγέλιο του ανυψωμένου ανθρώπου, του Υπερανθρώπου, αφήνοντας ένα αιμοσταγές στίγμα στην προστυχιά των σύγχρονων ηθών, του επικρατούς ατομικισμού και της αυτοκαταστροφής του κόσμου.

Η πρώτη μετάφραση του "Τάδε έφη Ζαρατούστρα" στα ελληνικά, πραγματοποιήθηκε από τον νεοέλληνα λογοτέχνη Νίκο Καζαντζάκη, το 1913, μυώντας το ελληνικό αναγνωστικό κοινό για πρώτη φορά με τις ιδεολογικές παρυφές της νιτσεϊκής φιλοσοφίας, που ως τότε δεν είχε έρθει σε επαφή. Ακολούθως, πραγματοποιήθηκε μια δεύτερη μετάφραση από τον λογοτέχνη Λέοντα Κουκούλα το 1925, κι επακολούθησαν πολλές ακόμη περισσότερο ή λιγότερο αξιόλογες. Παρά τις όποιες αλλαγές, το λυρικό στοιχείο του ύφους παραμένει ζωντανό και ρέον, προσδίδοντας στο φιλοσοφικό στοχασμό μια διάθεση ποιητική -ας μην ξεχνάμε άλλωστε πως ο ίδιος ο Νίτσε ήταν προικισμένος ποιητής- και ένα βαθύ παραβολικό τόνο που διέπει ολόκληρο το κείμενο.

Κι όπου ο Χριστιανισμός όριζε το θάνατο του ανθρώπου υπέρ του Θεού, ο φιλόσοφος όριζε το θάνατο του Θεού για την αναβίωση του ανθρώπου, τη μετουσίωση του ανθρώπου σε ένα αυτοϋπερβατικό ον που συνέχει θεό και άνθρωπο σε μια ακατάλυτη ενότητα, τον Υπεράνθρωπο, που ως αρχαιοέλληνας θρησκευόμενος, αγαπά τη ζωή και τη δημιουργία, την ανύψωση από το βιταλισμό και τη ζωτικότητα, στην υπέρβαση του ίδιου, του ανθρώπινου εαυτού. Το μακροσκελές αυτό κήρυγμα του ερημίτη Ζαρατούστρα, δεν αποτελεί παρά ένα στοχαστικό κέλευσμα για άφεση των μικροτήτων και των θαμιστικών κακεντρεχειών που ζώνουν τους ανθρώπους στην ταπεινή ύπαρξη των προβατίσιων θεωριών που νωθρά καταπίνουν οι λαοί και, πρωτίστως, το άτομό μας.

Η τετραμερής του δημοσίευση, από το 1883 έως το 1885, αποτέλεσε επακριβώς το ξεδίπλωμα της νιτσεϊκής ιδέας: ο θάνατος του Θεού, η βούληση της ισχύος, η γέννηση του Υπερανθρώπου και η αέναη αναγέννηση⸱ η μηδενιστική παρυφή της ιδεολογίας που οδηγεί στην ανύψωση του ανθρώπου στο ύψος του Υπερανθρώπου, αναπλάθοντας εκ θεμελίων όλα τα ήθη, τις αξίες και τις κοσμοθεωρίες. Με γνώμονα τον υψηλό λόγο, το ρωμαλέο στοχασμό, ο Νίτσε στρέφει ολόκληρη τη θέληση για δύναμη, για αναθεώρηση του κατεστημένου στην αναδημιουργία του ανθρώπου και στην απόλυτη επίτευξη της ευδαιμονίας μέσα από την αυτοεκπλήρωση.

Κι από το εν λόγω γκρέμισμα του ποιητή αναδύεται, ως παράδοξο, η προσφορά και η ανάπλαση των αξιών, καθώς και ο στοχασμός μιας διάνοιας πολύπλευρης με όπλο το Λόγο, που με τη δριμεία, κηρυγματική-ως έτερος Μωυσής-μορφή, θεωρούσε πως συνέθετε εκ θεμελίων το μέλλον ανθρώπων και λαών.

Γι’ αυτό και σήμερα, παρά τον αδιάλλακτο, δογματικό του ύφος, τη σκληρότητα και τον εγωϊσμό που διατρέχει το έργο τούτο, η ερημιά που έπλασε ο Ζαρατούστρα γεννά στις συνειδήσεις των αναγνωστών μια ανυπέρβλητη αφύπνιση: την επιταγή λύτρωσης, της υπέρβασης του ίδιου του ανθρώπου στο βάθρο της καθάρσεως.

Ο τολμηρός στοχασμός, η έξαψη και η φωτεινή επιφοίτηση του Νίτσε, με την πρωτότυπη συντεχνία λυρισμού και δημοτικισμού, αποτελεί φόρο τιμής στη διαχρονική, διεθνή γραμματεία. Έτσι θα διαβάζεται και θα μεταφράζεται διαρκώς με το πέρας των καιρών, ωσότου ο μεγάλος Κριτής Χρόνος, αποφασίσει μελλοντικά την οριστική του τύχη.

 Κείμενο : Ιωάννα Ξυναροπούλου

 

 


Εκτύπωση   Email